انواع ذرت از مهم ترین غلات جهان بوده و در خانواده Poaceae و جنس Zea طبقه بندی می شود. گونه اقتصادی آن Zea mays است که طی هزاران سال اهلی سازی، دچار تنوع ژنتیکی گسترده ای شده و امروزه به گروه های متعددی تقسیم می شود. این تقسیم بندی صرفاً ظاهری نیست بلکه بر اساس ساختار آندوسپرم، ترکیب نشاسته، میزان قند، بافت دانه و کاربرد صنعتی صورت میگیرد.
در واقع تفاوت اصلی انواع ذرت در نسبت نشاسته سخت به نرم و همچنین نسبت آمیلوز به آمیلوپکتین است. همین ویژگی تعیین می کند که یک ذرت مناسب خوراک دام، مناسب نشاسته سازی یا مناسب پاپ کورن باشد.
انواع ذرت دندان اسبی
ذرت دندان اسبی مهمترین و پرکشتترین نوع در میان انواع ذرت محسوب میشود و پایه اصلی تولید خوراک دام و صنایع نشاسته جهان است. دلیل نامگذاری آن به ساختار دانه بازمیگردد؛ در زمان خشک شدن، نشاسته نرم قسمت فوقانی جمع شده و فرو رفتگی مرکزی ایجاد میکند که ظاهری شبیه دندان اسب دارد.
در این نوع، لایه بیرونی آندوسپرم سخت و شاخی است اما مرکز آن کاملاً آردی و نرم میباشد. این ساختار باعث میشود:
-
خرد شدن دانه در آسیاب آسان باشد
-
راندمان تبدیل به آرد و خوراک بالا باشد
-
قابلیت هضم در دام افزایش یابد
رنگ دانه ها از سفید تا زرد متغیر است و بیشترین عملکرد در هکتار را بین انواع ذرت دارد. به همین دلیل اصلی ترین ذرت تجاری جهان محسوب میشود.
انواع ذرت بلوری یا سخت (کهربایی)
این گروه از انواع ذرت دارای آندوسپرم کاملاً شیشه ای و بلوری است. دانه ها گرد و بسیار متراکم هستند و در رنگ های سفید کرمی تا نارنجی دیده می شوند.
به دلیل سختی بالا:
-
مقاومت مکانیکی در حمل و ذخیره سازی زیاد است
-
کمتر دچار شکستگی می شود
-
فساد انباری کمتر رخ می دهد
اما چون آندوسپرم نرم ندارد، عملکرد آسیابانی آن کمتر از دندان اسبی است. این نوع بیشتر کاربرد علوفه ای و صنعتی دارد. بوته ها زودرس بوده و توانایی پنجه زنی دارند که در مناطق کمآب مزیت مهمی محسوب میشود.
انواع ذرت آردی
ذرت آردی یا نشاسته ای از نظر ساختار آندوسپرم تقریباً کاملاً نرم است. به همین علت با فشار ناخن نیز خط بر میدارد. در میان انواع ذرت این گروه بیشترین درصد نشاسته نرم را دارد.
ویژگی مهم آن:
-
استخراج نشاسته آسان
-
مصرف در صنایع غذایی
-
تولید آرد ذرت بسیار لطیف
رنگ دانه معمولاً سفید است و عملکرد مزرعه ای آن کمتر از دندان اسبی و بلوری می باشد. با این حال برای صنایع نشاسته و شیرین کننده ها ارزش اقتصادی بالایی دارد.
انواع ذرت شیرین (قندی)
در این نوع از انواع ذرت، تبدیل قند به نشاسته به صورت ژنتیکی متوقف می شود. بنابراین دانه ها حاوی قند بالا بوده و در زمان رسیدگی چروکیده می شوند.
ویژگی های مهم:
-
نسبت قند بسیار بالا
-
برداشت در مرحله شیری
-
مصرف مستقیم انسانی
دانه هنگام برداشت حدود ۷۰٪ رطوبت دارد. این نوع عمدتاً برای مصرف تازه خوری و کنسرو استفاده می شود و سهم بزرگی از تولید آن در آمریکای شمالی انجام می گیرد.
انواع ذرت پاپ کورن
پاپ کورن یکی از شناخته شده ترین انواع ذرت خوراکی است. دانه ها کوچک اما بسیار سخت هستند و پوسته غیرقابل نفوذ دارند.
وقتی حرارت می بیند:
-
آب داخل دانه بخار می شود
-
فشار بالا می رود
-
پوسته ناگهان می ترکد
-
نشاسته متورم می شود
هرچه حجم نهایی بیشتر باشد کیفیت بالاتر است. در میان انواع ذرت تنها نوعی است که ویژگی انفجاری طبیعی دارد.
انواع ذرت غلافدار
در این نوع هر دانه داخل پوشش گلوم قرار گرفته است. این ویژگی آن را به شکل اجدادی ذرت نزدیک میکند. امروزه کاربرد تجاری ندارد اما در مطالعات ژنتیکی اهمیت زیادی دارد زیرا برخی آن را جد ذرتهای مدرن میدانند.
انواع ذرت مومی
سطح دانه در این نوع ظاهری مومی و چسبناک دارد. نشاسته آن تقریباً کاملاً از آمیلوپکتین تشکیل شده است.
این ویژگی باعث میشود:
-
ویسکوزیته بالا ایجاد کند
-
در صنایع غذایی و سس کاربرد داشته باشد
-
چسبندگی زیادی ایجاد کند
سطح زیر کشت تجاری محدود است اما ارزش صنعتی بالایی دارد.
انواع ذرت اپک ۲ (QPM)
این نوع موتاسیونی از دندان اسبی است که ژن O2 دارد. در نتیجه مقدار لیزین و تریپتوفان تقریباً دو برابر میشود.
از آنجا که ذرت معمولی کمبود این اسیدهای آمینه را دارد، این نوع کیفیت پروتئین بسیار بالاتری دارد و به آن ذرت پروتئینی کیفیتدار گفته میشود. گرچه عملکرد مزرعهای کمتر است، اما ارزش تغذیهای آن برای خوراک دام بسیار مهم است.